Co to jest akcja? Wszystko, co musisz wiedzieć o inwestowaniu

Inwestowanie w akcje przyciąga osoby, które chcą pomnażać kapitał i współuczestniczyć w rozwoju firm, ale wymaga solidnego przygotowania oraz akceptacji ryzyka zmiennych cen.

Akcja to papier wartościowy, który reprezentuje ułamek własności w firmie i daje Ci prawo do udziału w jej zyskach oraz głosowania nad istotnymi decyzjami.

Co to jest akcja?

Akcja to papier wartościowy łączący prawa majątkowe i niemajątkowe, emitowany przez spółkę akcyjną (S.A.), prostą spółkę akcyjną (P.S.A.) lub spółkę komandytowo‑akcyjną (S.K.A.). Posiadacz akcji, czyli akcjonariusz, staje się współwłaścicielem spółki i może uczestniczyć w jej zyskach oraz życiu korporacyjnym.

Akcje są jednym z najczęściej wybieranych instrumentów rynku kapitałowego, ponieważ dają dostęp do zysków spółki poprzez wypłatę dywidendy, a także łączą się z szeregiem uprawnień organizacyjnych, takich jak udział w walnym zgromadzeniu.

Jedna akcja zapewnia ułamek własności w spółce, co oznacza, że im większy pakiet posiadamy, tym większa jest nasza część kapitału oraz wpływ na decyzje właścicielskie. W praktyce przekłada się to zarówno na prawo głosu, jak i potencjalny udział w zyskach oraz w majątku likwidowanej spółki.

Historia akcji sięga ponad 400 lat. Za pierwszego emitenta akcji na świecie uznaje się Holenderską Kompanię Wschodnioindyjską, która w 1602 roku wyemitowała akcje, aby sfinansować wyprawy zamorskie i rozwój handlu. Na ziemiach polskich jednym z pierwszych papierów tego typu była akcja dywidendowa Kompanii Manufaktur Wełnianych, wyemitowana w 1768 roku w Warszawie – seria liczyła 120 akcji o nominale 360 czerwonych złotych.

Rodzaje akcji

Podział akcji można przeprowadzić według kilku kryteriów. W codziennej praktyce inwestor spotyka się przede wszystkim z następującymi typami:

• akcje zwykłe – podstawowy rodzaj akcji, zazwyczaj z prawem głosu i prawem do dywidendy, będący przedmiotem obrotu giełdowego,
• akcje uprzywilejowane – dające dodatkowe uprawnienia, na przykład pierwszeństwo w wypłacie dywidendy lub uprzywilejowanie co do głosu,
• akcje nieme – pozbawione prawa głosu, ale z rekompensatą w postaci wyższej, uprzywilejowanej dywidendy,
• akcje imienne – przypisane do konkretnego akcjonariusza i ujawniane w rejestrze akcjonariuszy,
• akcje na okaziciela – związane z samym posiadaniem akcji, bez wskazania nazwiska w treści dokumentu, swobodnie zbywalne,
• akcje aportowe – pokrywane wkładem niepieniężnym, na przykład nieruchomością czy prawami własności intelektualnej,
• akcje gotówkowe – obejmowane w zamian za wkład pieniężny,
• akcje pracownicze – kierowane do pracowników w ramach programów motywacyjnych i lojalnościowych, zwykle na preferencyjnych warunkach,
• akcje złote – nadające szczególne uprawnienia, często w formie prawa weta, przyznawane osobom lub podmiotom o strategicznym znaczeniu dla spółki.

W przypadku akcji uprzywilejowanych Kodeks spółek handlowych przewiduje obecnie ograniczenie uprzywilejowania co do głosu – statut może przyznać maksymalnie 2 głosy na jedną akcję. Starsze uprzywilejowanie, przyznane przed nowelizacją przepisów w 2003 roku, może jednak nadal zapewniać nawet do 5 głosów na akcję, jako tzw. prawa nabyte.

Podział na akcje imienne i na okaziciela dotyczy dziś wyłącznie sposobu ujawniania praw akcjonariusza. Od 1 marca 2021 roku wszystkie akcje w Polsce są zdematerializowane, co oznacza, że nie występują już w formie papierowych dokumentów. Prawa z akcji są zapisywane wyłącznie cyfrowo – w rejestrze akcjonariuszy prowadzonym przez uprawnioną instytucję lub w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych (KDPW). Różnica między akcją imienną a na okaziciela sprowadza się więc do sposobu wpisu i identyfikacji właściciela, a obrót nimi odbywa się poprzez odpowiednie zapisy w systemach informatycznych.

Jak działają akcje?

Akcje są przedmiotem obrotu na rynku kapitałowym. W Polsce handel odbywa się przede wszystkim na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, a rozliczenia i ewidencja prowadzone są w formie zapisów elektronicznych. Inwestor składa zlecenie kupna lub sprzedaży przez rachunek inwestycyjny prowadzony w domu maklerskim, a transakcja jest kojarzona na podstawie aktualnych ofert kupna i sprzedaży.

Cena akcji kształtuje się na zasadzie popytu i podaży. Reaguje na wyniki finansowe spółki, perspektywy branży, ogólną sytuację gospodarczą czy nastroje inwestorów. Bywa, że kurs akcji dynamicznie rośnie w reakcji na dobre informacje lub spada po publikacji gorszych danych. Cena rynkowa akcji nie zawsze odzwierciedla wewnętrzną wartość spółki, dlatego analizy finansowe oraz ocena perspektyw rozwoju są tak istotne przed podjęciem decyzji inwestycyjnej.

Inwestor może zarabiać na akcjach na dwa sposoby. Pierwszy to wzrost kursu i sprzedaż akcji z zyskiem, drugi – wypłata dywidendy, czyli części zysku przekazywanej akcjonariuszom. Nie ma gwarancji, że którakolwiek z tych form zysku się pojawi, dlatego akcje zalicza się do instrumentów o podwyższonym ryzyku, ale też o potencjalnie wysokim potencjale wzrostu wartości kapitału w długim okresie.

Ryzyko związane z inwestowaniem w akcje

Każda inwestycja w akcje wiąże się z ryzykiem. Podstawowym jest ryzyko rynkowe, czyli możliwość spadku cen akcji w wyniku ogólnych zawirowań na rynku – niezależnie od sytuacji konkretnej spółki. Obejmuje ono między innymi skutki kryzysów gospodarczych, gwałtownych zmian stóp procentowych czy napięć geopolitycznych.

Istnieje także ryzyko specyficzne, odnoszące się do pojedynczej spółki. Może wynikać z błędów zarządczych, nieudanych inwestycji, utraty ważnego klienta, problemów regulacyjnych lub nadmiernego zadłużenia. Spadek wiarygodności spółki szybko przekłada się na spadek kursu jej akcji.

Inne istotne zagrożenia to ryzyko branżowe (związane z koniunkturą w danej gałęzi gospodarki), ryzyko walutowe (szczególnie istotne dla firm eksportowych i inwestorów trzymających akcje notowane w obcej walucie) oraz ryzyko płynności, czyli trudność w szybkim zbyciu akcji po satysfakcjonującej cenie przy niewielkich obrotach na danym papierze.

Coraz większe znaczenie dla inwestorów indywidualnych ma także ryzyko inflacyjne. Wysoka inflacja obniża realną wartość zgromadzonego kapitału, a jednocześnie podnosi koszty funkcjonowania spółek. Firmy mogą mieć problem z przerzuceniem rosnących kosztów na klientów, co obniża ich marże i może ciążyć na notowaniach akcji.

Nie można też pominąć ryzyka legislacyjnego. Zmiany przepisów podatkowych, regulacyjnych czy sektorowych potrafią w krótkim czasie diametralnie zmienić warunki prowadzenia biznesu. Zaostrzenie norm środowiskowych, nowe podatki branżowe albo ograniczenia w działalności określonych podmiotów często powodują gwałtowne ruchy kursów spółek z danego sektora.

Jak zminimalizować ryzyko?

Ryzyka nie da się całkowicie wyeliminować, ale można je świadomie ograniczać. Podstawowym narzędziem jest dywersyfikacja portfela inwestycyjnego – podział środków między różne spółki, branże i klasy aktywów.

• budowanie portfela złożonego z akcji wielu spółek z różnych sektorów oraz częściowo z innych instrumentów (na przykład obligacji),
• regularne monitorowanie sytuacji spółek oraz kondycji gospodarki,
• analiza poziomu zadłużenia, rentowności i modelu biznesowego wybranych firm,
• trzymanie się z góry przyjętej strategii, zamiast reagowania na krótkotrwałe wahania kursów.

Dobre pytanie, które warto sobie zadać przed każdym zakupem akcji, brzmi: jaką stratę jestem w stanie zaakceptować na tej inwestycji bez naruszania swojego bezpieczeństwa finansowego? Świadome określenie limitów pomaga utrzymać dyscyplinę, gdy rynek staje się nerwowy.

Jak inwestować w akcje?

Pierwszym technicznym krokiem do zakupu akcji jest założenie rachunku inwestycyjnego w licencjonowanym domu maklerskim oraz zasilenie go środkami. Dopiero z takiego rachunku można składać zlecenia kupna i sprzedaży na giełdzie.

Drugim filarem jest przemyślana strategia. Bardzo ważna jest dywersyfikacja, czyli rozłożenie kapitału pomiędzy różne spółki, sektory i – często – także inne instrumenty, takie jak obligacje. Taki podział zmniejsza wpływ niekorzystnych wydarzeń dotyczących jednej branży lub konkretnej firmy na cały portfel.

Inwestowanie w akcje ma najwięcej sensu w długim horyzoncie. Inwestor, który patrzy na wyniki spółek w perspektywie kilku lat, a nie kolejnych dni, ma większą szansę na skorzystanie z efektu procentu składanego oraz długoterminowego wzrostu wartości przedsiębiorstwa.

Na rynku akcji funkcjonują dwie szerokie szkoły podejścia do doboru spółek. Inwestorzy wartościowi szukają firm, które ich zdaniem są niedowartościowane względem swoich fundamentów – przyglądają się wskaźnikom takim jak C/Z czy C/WK i często inspirują się podejściem znanym choćby z inwestycji Warrena Buffetta. Inwestorzy wzrostowi koncentrują się z kolei na spółkach o dynamicznie rosnących przychodach i zyskach, często z branży technologicznej, akceptując wyższe wyceny w zamian za perspektywę szybkiego rozwoju.

Każde z tych podejść ma swoich zwolenników i przeciwników. W praktyce wielu inwestorów łączy elementy obu strategii, wybierając część spółek stabilnych i dywidendowych, a część – o większym potencjale wzrostu, ale i wyższym ryzyku.

Zasady bezpiecznego inwestowania

Przy budowaniu portfela akcji warto kierować się kilkoma prostymi zasadami, które porządkują proces podejmowania decyzji.

• analiza finansowa spółki – przegląd sprawozdań finansowych, marż, poziomu zadłużenia i historii zysków,
• dywersyfikacja portfela – podział środków między różne sektory i wielkości spółek, zamiast koncentracji na jednym walorze,
• ocena ryzyka – dopasowanie skali inwestycji do własnej tolerancji na wahania cen,
• spojrzenie na perspektywy wzrostu – analiza rynku, w którym działa spółka, oraz jej przewag konkurencyjnych,
• konsekwencja – trzymanie się przyjętego planu inwestycyjnego, zamiast podążania za chwilową „modą” na konkretne akcje.

Czy warto inwestować w akcje bez przygotowania, licząc wyłącznie na szczęście? Statystyka pokazuje, że takie podejście bardzo rzadko kończy się dobrze, zwłaszcza w dłuższym okresie.

Klasyfikacja akcji na rynku

Akcje można porządkować nie tylko według rodzaju uprawnień, lecz także według wielkości spółki mierzonej wartością giełdową. Służy do tego kapitalizacja rynkowa, czyli iloczyn liczby akcji i bieżącej ceny jednej akcji.

Spółki o dużej kapitalizacji, nazywane często blue chips, postrzegane są jako bardziej stabilne, choć zwykle oferują mniejszy potencjał spektakularnego wzrostu niż małe spółki. Z kolei akcje spółek o małej kapitalizacji i spółek groszowych mogą w sprzyjających warunkach przynieść bardzo wysokie stopy zwrotu, ale jednocześnie są narażone na głębokie spadki oraz problemy z płynnością.

Rozsądny portfel akcyjny często łączy różne grupy kapitalizacji – część środków lokuje w dużych, rozpoznawalnych firmach, a część w wybranych spółkach średnich czy małych, dopasowując ich udział do akceptowanego poziomu ryzyka.

Korzyści z posiadania akcji

Posiadanie akcji wiąże się z szerokim katalogiem praw. Można je podzielić na prawa majątkowe i prawa korporacyjne.

Do praw majątkowych zaliczamy przede wszystkim prawo do dywidendy, czyli udziału w zysku spółki przeznaczonym do podziału między akcjonariuszy. Kolejne istotne uprawnienie to udział w podziale majątku spółki w razie jej likwidacji. Ważne jest również prawo poboru nowych akcji w przypadku podwyższenia kapitału zakładowego – pozwala ono zachować dotychczasowy procentowy udział w kapitale spółki.

Prawa korporacyjne to między innymi prawo głosu na walnym zgromadzeniu, bierne prawo wyborcze do organów spółki (możliwość kandydowania do rady nadzorczej), a także prawo do informacji o sytuacji spółki. Akcjonariusz może uczestniczyć w walnym zgromadzeniu, głosować nad uchwałami, zgłaszać wnioski czy zaskarżać uchwały sprzeczne z prawem lub statutem.

Dzięki kombinacji tych praw inwestor nie tylko partycypuje w wynikach finansowych spółki, lecz także ma wpływ – proporcjonalnie do liczby posiadanych akcji – na kierunki jej rozwoju.