Władysław Teofil Bartoszewski: życie i osiągnięcia wybitnego polityka

Władysław Teofil Bartoszewski to polski historyk, menedżer i nauczyciel akademicki, doktor antropologii kulturowej Uniwersytetu Cambridge, poseł na Sejm IX i X kadencji oraz sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych od 2023 roku. Łączy doświadczenie pracy naukowej na zagranicznych uczelniach z karierą w sektorze finansowym i aktywnością polityczną w Polsce.

Jakie były początki kariery naukowej Władysława Teofila Bartoszewskiego?

Władysław Teofil Bartoszewski urodził się 22 października 1955 roku w Warszawie jako syn profesora Władysława Bartoszewskiego i Antoniny Mijal. Ukończył szkołę średnią w Warszawie, a następnie studiował na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie uzyskał tytuł magistra antropologii i historii w 1980 roku. Już na etapie studiów interesował się historią najnowszą, społeczeństwami Europy Środkowo‑Wschodniej oraz relacjami polsko‑żydowskimi.

Od 1976 roku angażował się w działalność opozycyjną wobec władz PRL. Współpracował z Komitetem Obrony Robotników, pomagając przy przygotowywaniu „Biuletynu KOR”. Według części relacji pracował także przy wydawnictwach Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWA, zajmując się składem i kolportażem publikacji – ten wątek jest jednak dziś kwestionowany przez współtwórcę NOW-ej, Grzegorza Bogutę. Z powodu zaangażowania w opozycję był wielokrotnie przesłuchiwany przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa, a do 1980 roku objęty zakazem wydawania paszportu.

W 1980 roku, po uzyskaniu dyplomu, wyjechał do Wielkiej Brytanii. Na University of Cambridge rozpoczął studia doktoranckie z antropologii kulturowej, które zakończył w 1984 roku uzyskaniem stopnia doktora (PhD). Jego badania dotyczyły m.in. przemian społecznych i politycznych w Europie Środkowo‑Wschodniej.

W 1985 roku prowadził na Uniwersytecie Cambridge wykłady z semiotyki, łącząc zagadnienia kultury, języka i polityki. Następnie związał się z Uniwersytetem Oksfordzkim, gdzie w latach 1985–1989 pracował jako samodzielny pracownik naukowy w St Antony’s College, a w Wadham College (od 1986 roku) i Lady Margaret Hall (od 1988 roku) prowadził zajęcia z historii nowożytnej i polityki.

Równolegle, w latach 1989–2000, wykładał historię Żydów dla studentów zewnętrznych Uniwersytetu Londyńskiego, co umocniło jego pozycję jako badacza relacji polsko‑żydowskich i dziejów diaspory. Był także związany jako senior associate z Institute of Russian, Soviet and East European Studies w Oksfordzie oraz wykładowcą historii na University of Warwick w roku akademickim 1990/1991.

Jakie były jego osiągnięcia jako naukowca?

Władysław Teofil Bartoszewski jest autorem, współautorem oraz redaktorem książek i kilkudziesięciu artykułów naukowych. Jego publikacje dotyczą przede wszystkim historii XX wieku, stosunków polsko‑żydowskich, przemian politycznych w Europie oraz analizy systemów totalitarnych. Łączy perspektywę historyka z doświadczeniem badacza współczesnych procesów społecznych.

W 1985 roku współtworzył w Oksfordzie Instytut Studiów Polsko‑Żydowskich, gdzie pełnił funkcję dyrektora i do dziś pozostaje w jego władzach. Instytut stał się ważnym ośrodkiem badań nad historią Żydów w Polsce oraz dialogiem między Polakami i Żydami.

Od 2015 roku kieruje Katedrą Władysława Bartoszewskiego w Collegium Civitas w Warszawie. Jako kierownik katedry i wykładowca skupia się na przekazywaniu studentom praktycznej wiedzy o polityce zagranicznej, funkcjonowaniu instytucji międzynarodowych oraz o etyce w życiu publicznym, nawiązując do doświadczeń swojego ojca.

Jak wyglądała kariera zawodowa Bartoszewskiego?

Po powrocie do Polski i okresie pracy naukowej Władysław Teofil Bartoszewski związał się z biznesem i doradztwem strategicznym. W latach 1991–1997 oraz 2004–2006 pracował w brytyjskiej firmie Central Europe Trust, zajmując się opracowywaniem strategii dla dużych międzynarodowych spółek notowanych na giełdach. Doszedł tam do stanowiska starszego partnera i członka zarządu.

W sektorze bankowym był związany z JP Morgan, gdzie w latach 1997–2000 pełnił funkcję dyrektora banku na Polskę, nadzorując projekty w sektorze telekomunikacyjnym i energetycznym. Następnie został dyrektorem zarządzającym w ING Barings, a w latach 2007–2012 odpowiadał w Polsce za działalność Credit Suisse, pełniąc funkcję dyrektora generalnego banku.

Od 2012 do 2016 roku był prezesem zarządu Domu Maklerskiego PGE, czyli części jednej z największych grup energetycznych w kraju. Równolegle, w latach 2014–2016, pełnił funkcję wiceprezesa zarządu Exatel S.A., spółki działającej w obszarze usług telekomunikacyjnych i cyberbezpieczeństwa. Ta korekta okresu pracy w Exatelu odróżnia się od wcześniejszych uproszczonych informacji, które wskazywały lata 2012–2016.

Poza działalnością korporacyjną Bartoszewski angażuje się w projekty społeczne. Wszedł w skład rad Fundacji Konsens oraz Fundacji Instytut im. Władysława Bartoszewskiego, wspierających edukację obywatelską i debatę publiczną. Od 2022 roku jest także prezesem Stowarzyszenia Warszawa Przyszłości, które zajmuje się analizą i promocją długofalowych rozwiązań rozwojowych dla stolicy.

Jakie były jego osiągnięcia polityczne?

Zaangażowanie polityczne Władysława Teofila Bartoszewskiego wyraźnie nasiliło się po 2018 roku, kiedy podjął współpracę z Polskim Stronnictwem Ludowym. W kampanii samorządowej w Warszawie publicznie poparł kandydatów PSL, stając się jedną z twarzy ugrupowania w stolicy.

W 2019 roku startował w wyborach do Parlamentu Europejskiego z listy Koalicji Europejskiej. Mimo że zdobył ponad 35 tysięcy głosów w okręgu obejmującym część Mazowsza, nie uzyskał mandatu europosła. Ten wynik otworzył mu jednak drogę do krajowego parlamentu.

Jesienią 2019 roku wystartował w wyborach do Sejmu jako lider listy PSL w okręgu warszawskim i uzyskał 30 405 głosów, obejmując mandat posła IX kadencji. W Komisji Spraw Zagranicznych został w 2022 roku wybrany na jej wiceprzewodniczącego, jednocześnie pracując w Komisji do Spraw Energii, Klimatu i Aktywów Państwowych.

W wyborach parlamentarnych 2023 roku ponownie uzyskał mandat, tym razem jako kandydat Trzeciej Drogi, zdobywając 34 563 głosy w dotychczasowym okręgu. W Sejmie X kadencji znów objął funkcję wiceprzewodniczącego Komisji Spraw Zagranicznych oraz zasiadł w Komisji Łączności z Polakami za Granicą i Komisji do Spraw Unii Europejskiej.

W 2024 roku ponownie ubiegał się o mandat w Parlamencie Europejskim, tym razem w okręgu nr 5. Uzyskał 9 940 głosów, co nie wystarczyło do zdobycia mandatu, ale utrzymało go w gronie rozpoznawalnych polityków nurtu centrowo‑konserwatywnego.

Jakie były jego istotne inicjatywy polityczne?

Jako wiceprzewodniczący sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych Bartoszewski zajmuje się m.in. kwestiami bezpieczeństwa międzynarodowego, polityki energetycznej i relacji z partnerami w Unii Europejskiej oraz NATO. W grudniu 2023 roku został powołany na stanowisko sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, odpowiedzialnego za relacje z parlamentem i część agendy międzynarodowej Polski.

W MSZ nadzoruje zagadnienia związane z Azją i regionem Pacyfiku, a także sprawy Polonii i diaspory żydowskiej. W praktyce oznacza to koordynowanie pracy Departamentu Azji i Pacyfiku oraz Departamentu Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą, a także przygotowywanie stanowisk rządu do projektów ustaw, odpowiedzi na interpelacje oraz reprezentowanie ministra podczas prac nad ustawą budżetową.

Działalność w Ministerstwie Spraw Zagranicznych

Jako sekretarz stanu w MSZ Władysław Teofil Bartoszewski jest odpowiedzialny za bieżącą współpracę z Sejmem i Senatem. Podpisuje odpowiedzi na interpelacje, dezyderaty, zapytania poselskie oraz stanowiska rządu przygotowywane przez ministerstwo do projektów ustaw, które nie pochodzą od Rady Ministrów. Reprezentuje także Ministra Spraw Zagranicznych podczas prezentacji budżetu resortu.

Istotnym obszarem jego aktywności jest polityka wobec Polonii i Polaków mieszkających poza krajem. W ramach nadzoru nad departamentem odpowiedzialnym za współpracę z Polonią i Polakami za granicą, Bartoszewski wspiera projekty, które mają:

• promować naukę języka polskiego jako języka obcego,
• zachęcać młodych Polaków do podejmowania studiów w Polsce,
• wzmacniać postawy prospołeczne i aktywność obywatelską wśród młodzieży polskiego pochodzenia,
• angażować środowiska polonijne w życie publiczne i kulturalne kraju zamieszkania.

Współpracuje przy tym z organizacjami pozarządowymi, takimi jak fundacje zajmujące się budowaniem więzi między młodym pokoleniem emigracji a polskim dziedzictwem historycznym i kulturowym. W ten sposób łączy doświadczenia akademickie z polityką zagraniczną i edukacją historyczną.

Jakie kontrowersje towarzyszą Bartoszewskiemu?

Kariera Władysława Teofila Bartoszewskiego jest obciążona poważnym sporem sądowym z Fundacją Zbiorów im. Ciechanowieckich w Zamku Królewskim w Warszawie. Sprawa dotyczy majątku pozostawionego przez wybitnego historyka sztuki i kolekcjonera Andrzeja Ciechanowieckiego, prywatnie ojca chrzestnego Bartoszewskiego.

Sąd Okręgowy w Warszawie w marcu 2024 roku wydał nieprawomocny wyrok, w którym w przeważającej części uwzględnił powództwo fundacji. Zasądzono od Bartoszewskiego 6,7 mln zł, 1 mln funtów, 405 tys. euro oraz obowiązek zwrotu kilku chińskich wazonów. Łączna wartość zasądzonego świadczenia, według wyliczeń sądu, to około 13,2 mln zł wraz z odsetkami.

W marcu 2024 roku sąd nakazał Bartoszewskiemu zwrot ponad 13 milionów złotych na rzecz Fundacji Ciechanowieckich. Sprawa ta wywołała duże poruszenie w mediach i doprowadziła do wszczęcia śledztwa prokuratorskiego.

Na wyrok została złożona apelacja. Do końca 2024 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie nie wyznaczył jednak terminu rozprawy, ponieważ trwało badanie spełnienia wymogów formalnych apelacji oraz rozpoznawanie wniosków stron o zwolnienie z kosztów sądowych. Eksperci procedury cywilnej wskazywali, że przy dużym obciążeniu sądu pierwsza rozprawa apelacyjna może odbyć się dopiero po kilkunastu miesiącach od wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji.

Równolegle prowadzone jest także postępowanie przygotowawcze dotyczące sposobu dysponowania majątkiem przez Bartoszewskiego. Od wiosny 2023 roku Prokuratura Krajowa analizowała, czy polityk nie wyzbywał się składników majątku w trakcie procesu cywilnego, aby utrudnić ewentualną egzekucję zasądzonych należności. 10 maja 2024 roku formalnie wszczęto śledztwo w kierunku czynu z art. 300 § 2 kodeksu karnego (udaremnianie lub uszczuplanie zaspokojenia wierzycieli) oraz z art. 284 § 2 kodeksu karnego (przywłaszczenie powierzonego mienia). Jednym z badanych wątków jest sprzedaż wartego kilka milionów złotych dworku pod Warszawą.

Jakie kontrowersyjne wypowiedzi medialne przypisuje się Bartoszewskiemu?

Władysław Teofil Bartoszewski kilkukrotnie wywołał gorące dyskusje swoimi wypowiedziami w mediach. Jedna z najgłośniejszych miała miejsce w rozmowie w Radiu ZET, gdy odpowiadał na pytanie słuchacza dotyczące sytuacji w Strefie Gazy i Palestynie. Stwierdził wówczas, że ofiary są w Strefie Gazy, a nie w Palestynie, ponieważ „czegoś takiego jak Palestyna nie ma”. Jako argument przywołał podział mandatu palestyńskiego zaproponowany przez ONZ w 1947 roku oraz brak akceptacji tego planu przez państwa arabskie, co doprowadziło do wojny.

Kolejna fala krytyki pojawiła się po jego wypowiedzi dotyczącej obchodów rocznicy wyzwolenia niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz‑Birkenau. W kontekście dyskusji o ewentualnej obecności premiera Izraela, wobec którego Międzynarodowy Trybunał Karny wystawił nakaz aresztowania, Bartoszewski określił Auschwitz jako „miejsce święte dla Żydów, a nie dla ogólnych idei humanistycznych”. Podkreślał, że obóz był centralnym symbolem planu niemieckiej zagłady Żydów w Europie, co – w jego ocenie – uzasadnia szczególną rolę państwa Izrael oraz społeczności żydowskiej w uroczystościach rocznicowych.

Te sformułowania spotkały się z mieszanymi reakcjami. Część komentatorów uznała je za zbyt kategoryczne i nieuwzględniające skomplikowanego statusu międzynarodowego Palestyny oraz uniwersalnego wymiaru tragedii Auschwitz. Inni argumentowali, że Bartoszewski zwraca uwagę na historyczny kontekst prawny i polityczny oraz na fakt, że większość ofiar obozu stanowili Żydzi.

Jak wygląda życie prywatne Bartoszewskiego?

Prywatnie Władysław Teofil Bartoszewski jest mężem Alexandry Richie, historyczki i autorki książek o dziejach XX wieku. Ma dwie córki. Posiada zarówno obywatelstwo polskie, jak i brytyjskie, co wiąże się z wieloletnim pobytem i pracą naukową w Wielkiej Brytanii. Posługuje się biegle językiem angielskim, francuskim i rosyjskim, co ułatwia mu pracę w dyplomacji i kontakty międzynarodowe.

Jego oficjalne oświadczenia majątkowe, składane jako posła i członka rządu, przedstawiają obraz stosunkowo skromnego majątku w świetle skali roszczeń zasądzonych w sporze z Fundacją Ciechanowieckich. Z nowszych danych wynika, że dysponuje oszczędnościami rzędu nieco ponad 8 tysięcy złotych, posiada akcje Santander S.A. o wartości około 2 tysięcy euro, samochód marki Mercedes z 2016 roku wyceniany na około 115 tysięcy złotych oraz zegarek Patek Philippe wart około 42 tysiące złotych. W oświadczeniach nie deklaruje posiadania jakichkolwiek nieruchomości.

W 2025 roku został odznaczony estońskim Orderem Krzyża Ziemi Maryjnej II klasy, jednym z najwyższych odznaczeń państwowych Estonii przyznawanych za wkład w rozwój relacji międzynarodowych tego kraju. Dla obserwatorów życia publicznego jest to sygnał, że mimo kontrowersji majątkowych pozostaje partnerem cenionym w kontaktach dyplomatycznych.

Na jego życiorys wpływa także rodzinne dziedzictwo – dorastał w domu, w którym centralną rolę odgrywały etyka życia publicznego, doświadczenie wojny oraz opór wobec systemów totalitarnych. To tło sprawia, że jego obecne decyzje i wypowiedzi są często porównywane z postawą ojca, co wywołuje intensywne dyskusje zarówno w środowisku politycznym, jak i w opinii publicznej.