Menu

Audio i radio

Radio tranzystorowe – co to jest i jak działa?

Redakcja e-b4b.pl Publikacja:

Stare radio tranzystorowe na stole

Radio tranzystorowe to odbiornik radiowy, w którym tranzystory zastępują lampy elektronowe we wzmacniaczu sygnału. Dzięki tej zmianie urządzenia stały się mniejsze, lżejsze, bardziej odporne na wstrząsy i mogły działać z baterii. Radio przestało być wyłącznie sprzętem ustawionym w domu, a stało się urządzeniem przenośnym.

Czym jest radio tranzystorowe?

Radioodbiornik odbiera fale radiowe, wybiera konkretną stację, a następnie wzmacnia sygnał i zamienia go na dźwięk. W starszych konstrukcjach za wzmacnianie odpowiadały lampy elektronowe. Radio tranzystorowe wykorzystuje w tym miejscu tranzystory, czyli niewielkie elementy półprzewodnikowe sterujące przepływem prądu.

Najważniejsza różnica nie polegała więc na samym sposobie odbioru fal, lecz na budowie układu elektronicznego. Tranzystory zajmowały mniej miejsca niż lampy, nie wymagały żarzenia i zużywały znacznie mniej energii. To otworzyło drogę do zasilania bateryjnego, a w konsekwencji do powstania radia bezsznurowego.

Jak działa radio tranzystorowe?

Antena odbiornika przechwytuje fale radiowe. Układ strojenia wybiera częstotliwość konkretnej stacji, a kolejne stopnie elektroniczne wzmacniają bardzo słaby sygnał. Tranzystor można w tym uproszczeniu potraktować jak element sterujący, który pozwala wykorzystać niewielki sygnał do kontroli większego prądu.

W radiu lampowym podobną funkcję pełniła lampa elektronowa. Aby działała, musiała zostać rozgrzana przez żarnik. Powodowało to pobór energii, wydzielanie ciepła i opóźnienie przed rozpoczęciem pracy. Tranzystor działa praktycznie natychmiast po włączeniu, ponieważ nie potrzebuje takiego procesu.

Mały pobór mocy miał bezpośrednie znaczenie dla użytkownika. Odbiornik mógł pracować z kilku ogniw, bez podłączania do sieci elektrycznej. Półprzewodnikowa konstrukcja była też mniej podatna na uszkodzenia mechaniczne niż szklane bańki lamp, szczególnie podczas przenoszenia radia.

Radio lampowe a tranzystorowe – najważniejsze różnice

Przejście z lamp na tranzystory zmieniło przede wszystkim cechy użytkowe odbiorników. Tabela pokazuje najważniejsze różnice między obiema technologiami:

Cecha Radio lampowe Radio tranzystorowe
Zasilanie Zwykle sieciowe, wymagające większej ilości energii Możliwe zasilanie bateryjne, a w wielu modelach także sieciowe
Gabaryty Duża obudowa mieszcząca lampy, zasilacz i transformator Mniejsza i lżejsza konstrukcja dzięki niewielkim tranzystorom
Czas startu Opóźnienie związane z nagrzewaniem lamp Praca niemal od razu po włączeniu
Trwałość Szklane lampy były wrażliwe na wstrząsy i zużycie Tranzystory lepiej znosiły przenoszenie i uderzenia

Odbiorniki lampowe mogły oferować bardzo dobrą jakość odbioru, a w początkowym okresie także niższy koszt samych lamp. Nie spełniały jednak wymagań stawianych urządzeniom przenośnym. Radio noszone na wycieczkę musiało być lekkie, odporne i zdolne do długiej pracy na bateriach. W tych warunkach tranzystory miały wyraźną przewagę.

Jak tranzystory zmieniły radioodbiorniki?

W Polsce pierwsze tranzystorowe odbiorniki przenośne pojawiły się wcześniej niż w pełni tranzystorowe radia domowe. Przykładem była Clivia, opracowana w 1964 roku w ZRK. Odbiornik ważył 2 kg, miał osiem tranzystorów i był zasilany z sześciu ogniw R-20. Opisywano go jako urządzenie bezsznurowe, przeznaczone nie tylko do domu, lecz także na wycieczki, wczasy i camping.

W 1965 roku Diora przygotowała model Romans-Tranzystor, a także Rytm, który mógł być używany zarówno w domu, jak i jako radio przenośne. Takie konstrukcje pokazywały, że tranzystor nie był tylko zamiennikiem lampy. Zmieniał również sposób korzystania z odbiornika.

Najważniejsze cechy, które zadecydowały o powodzeniu tej technologii, to:

  • Mobilność – radio można było zabrać poza mieszkanie i używać bez dostępu do gniazdka.
  • Niski pobór energii – baterie wystarczały do zasilania niewielkiego odbiornika przez dłuższy czas.
  • Brak nagrzewania – urządzenie było gotowe do pracy niemal natychmiast po włączeniu.
  • Odporność na wstrząsy – tranzystory nie miały delikatnych szklanych baniek i żarników.

Na początku lat 70. technologia tranzystorowa zaczęła przechodzić także do odbiorników stacjonarnych. Fagot DMT-301 był pierwszym seryjnie produkowanym w Polsce w pełni tranzystorowym odbiornikiem stacjonarnym z zasilaniem sieciowym. Wcześniej tranzystory szczególnie dobrze sprawdzały się w radiach przenośnych, natomiast w sprzęcie domowym lampy utrzymywały się dłużej ze względu na koszty i ówczesną jakość odbioru.

W kolejnych latach konstrukcje Diory, między innymi Jubilat, upowszechniły tranzystorowe radia domowe. Z czasem same tranzystory zaczęły być uzupełniane lub zastępowane układami scalonymi, lecz przełom dokonany przez radio tranzystorowe pozostał ten sam: elektronika mogła być mała, energooszczędna i przenośna.

Znaczenie radia tranzystorowego

Radio tranzystorowe było jednym z pierwszych urządzeń, które pokazały użytkownikom praktyczne skutki miniaturyzacji. Tranzystor zastąpił lampę jako wzmacniacz sygnału, zmniejszył pobór energii i pozwolił uniezależnić odbiornik od sieci elektrycznej. To właśnie ta zmiana przygotowała drogę do późniejszych urządzeń półprzewodnikowych, w tym współczesnych telefonów, laptopów i innych przenośnych urządzeń elektronicznych.

Redakcja e-b4b.pl

E-b4b to praktyczny poradnik o elektronice użytkowej. Pomagamy wybrać i podłączyć smartfon, komputer, telewizor czy słuchawki i wyjaśniamy, jak działają funkcje takie jak Smart TV, eSIM czy catch-up TV. Porównujemy rozwiązania, np. Mac i PC, i pokazujemy krok po kroku, jak skonfigurować sprzęt w domu, biurze i szkole.

Czytaj dalej w tym dziale

Audio i radio

ISK HD9999 vs Audio-Technica – porównanie słuchawek

ISK HD9999 to wybór nastawiony na maksymalną wartość za wydane pieniądze, natomiast Audio-Technica ATH-M40x oferuje bardziej monitorowe, przewidywalne brzmienie. Do gier, filmów i…

Redakcja e-b4b.pl

Do góry strony